ISTORIJAT RAZVOJA GRBA BAČKE PALANKE

Izvestan broj poznavalaca heraldike ne nalazi nikakvu posebnu simboliku ili tajna značenja u moru grbova koji su nastali tokom ljudske istorije. Naime, oni smatraju da grb sa svim svojim pratećim elementima (kresta, venac, čuvari štita itd.) ne predstavlja ništa drugo do onoga što je prvobitni nosilac i želeo da prikaže i pokaže.
Jedno je ono što vidimo svojim fizičkim očima, to jest ono što grb želi da predstavi: neku ličnost i njegovu identifikaciju kroz dela i slike prikazane na grbu; a drugo je ono što nam taj grb govori kroz simboliku elemenata koji su upotrebljeni i prikazani u njemu. Grb ipak nije samo puka slika ili ukras, mada ga nažalost mnogi ljudi tako doživljavaju, već grb predstavlja priču za sebe, kako je nastao, zašto je baš on upotrebljen, šta bi trebalo da asocira. Grb ne treba da krije, već da pokazuje, to jest asocira na nešto što je bitno njegovom nosiocu. Nekada se osnovno značenje i zaboravi, bilo zbog toga što je grb nastao u davna vremena ili je, pak, neki događaj uslovio da se tradicija prekine a simbolika zaboravi kao što je bio običaj u našoj istoriji, mnoštvo događaja su onemogućavali kontinuitet tradicije i nesmetano prenošenje sećanja.
Bačka Palanka je kroz svoju istoriju prešla put od staništa koje je brojalo nekoliko kuća, do današnjeg modernog grada. Tokom tog puta ona je imala više grbova kao simbola statusa gradskog naselja..
Grad svoj razvoj u novom veku započinje u vremenu posle potpisivanja Karlovačkog mira 1699.1 godine kada su Turci napustili ove krajeve, a naselje Palanka ulazi u sastav Podunavske vojne krajine, kao jedna od njenih šest kapetanija2. U ovom periodu nastaje urbanističko jezgro današnjeg grada, a njegov razvoj biće uslovljen planskim naseljavanjem Srba,Nemaca, Mađara i Slovaka pod austrijskom vlašću sredinom XVIII veka.Na prostoru današnje Bačke Palanke tokom XIX veka nastaju tri naselja: Stara, Nova i Nemačka Palanka. Iz 1774. godine potiče prvi pečat na kome se pojavljuje grb naselja Stara Palanka. Prema mađarskim izvorima iz 1780. godine Stara Palanka se beleži na tri jezika: Alt, Ó i Stara.

 

Na grbu se ističu klasja žita, ispod kojih su žetelački alati, čime se simbolizuje poljoprivreda kao osnovna delatnost stanovništva.
Iste godine pominje se i Nova Palanka takođe na tri jezika: Neu, Uj i Nova. Najstariji pečat Nove Palanke potiče iz 1775. godine.

 

Grb Nove Palanke oslikava reku Dunav koja protiče između šume koja okružuje naselje. Tekst u okviru grba Sigil Kumunitis Palankae u prevodu glasi Pečat opštine Palanke.
U mađarskim dokumentima iz 1828. godine pominje se Deutsch, Nemet odnosno Nemačka Palanka, kao treća opština na ovom područiji. Isti izvori Palanku nazivaju Theuto i Vetus Palnka. Najstariji pečat Nemačke Palanke sa grbom potiče iz 1829. godine3.

 

I na grbu treće opštine simbolično je predstavljen žetelac u svome poslu. Tekst u okviru grba glasi Sigil Teuto Palanka, što u prevodu znači Grb Nemačke Palanke.
Završetkom Prvog svetskog rata 1918. kada će na Velikoj narodnoj skupštini u Novom Sadu, narod Vojvodine odlučiti da se ujedini sa Srbijom, naselje tri Palanke dobiće jedinstveno ime Bačka Palanka koje nosi i danas.
U socijalističkoj Jugoslaviji koja je stvorena posle Drugog svetskog rata, opština Bačka Palanka našla se u sastavu Autonomne pokrajine Vojvodine. Do 1968. godine grad nema zvaničan grb.
Skupština opštine Bačka Palanka na sednici od 23.06.1968. godine donela je odluku o dopuni Statuta opštine4 , kojom je utvđeno da "Opština ima svoj amblem". Ova odredba Odluke o ustanovljenju amblema (grba) opštine uneta je u Statut kao novi član 6-2. Kasnijom izmenom Statuta odredba o amblemu opštine utvđena je članom 7 Statuta.
Sednica od 23. juna 1968. godine bila je i svečana sednica Skupštine opštine koja je održana povodom završetka radova na izgradnji odbrambenog nasipa od poplava Dunava i trogodišnjice odbrane od velike poplave 1965. godine.
Obrazloženje amblema opštine dao je na ovoj sednici Skupštine opštine, potpredsednik Boško Samardžija u ime OK SSRN Bačka Palanka. U obrazloženju je pored ostalog rečeno:
"Poznato je da pri stvaranju amblema, grbova i drugih simbola gradova i naroda odlučujuću ulogu imaju izuzetno retki, dramatični i značajni događaji, koji dobijaju trajno mesto u njihovoj istoriji. Poplava Dunava 1965. godine zapretila je da uništi plodove rada više generacija i za Bačku Palanku i okolinu predstavlja, upravo, jedan takav trenutak. Odbrana priobalnih naselja od poplave 1965. godine zauzima najistaknutije mesto u istoriji ove komune. Poznato je da ni ovaj grad, kao ni priobalna naselja opštine, od kada postoje pisana dokumenta o njima, nikada nisu doživeli ovako dramatične trenutke, pa je i normalno što su taj događaj - poplava i uspešna odbrana ljudi od vodene stihije, uzeti kao osnovni moto za nastanak ovog amblema, koji će svojom simbolikom podsećati buduće generacije na te sudbonosne događaje."
Na izgrađenom nasipu, kao sigurnoj brani od budućih visokih voda, podignuto je simbolično spomen obeležje u obliku brane. Ovo obeležje se nalazi na preseku nasipa i puta prema Dunavu, koji je zapravo produžetak ulice Veselina Masleše.Ovo spomen obeležje je građeno prema ideji i nacrtu Milana Pališaškog, dipomiranog inženjera arhitekture iz Beograda, inače rođenog u Bačkoj Palanci. Spomen obeležje simbolično predstavlja Dunav, kao stihiju koja ugrožava grad, i snažnu ruku branilaca koja ga je zaustavila. a ovom spomen obeležju postavljena je bronzana ploča na kojoj su upisane sledeće reči:

"Velika je tvoja snaga Dunave,
To si nam pokazao 1965. godine,
Ali još je veća snaga ljudske solidarnosti,
Koja te je ukrotila."

Autor ovog teksta je profesor Ekonomske škole u Bačkoj Palanci, Slobodan Mihailović. Idejno rešenje amblema (grba) dao je akademski slikar Mateja Rodiči iz Beograda, a uz saglasnost Milana Pališaškog nacrt spomen obeležja stavljen je na amblem.
U obrazloženju predloga amblema, slikar Mateja Rodiči je rekao:
"Dve su osnovne težnje sadržane u amblemu Bačke Palanke kao najstarije i uvek prisutne u životu mesta: kao oploditi - obraditi zemlju i sa nje izvući bogatstvo za dalji napredak i kako sačuvati stečeno od stihije, nepogoda i drugih nedaća. Jedan datum ste zabeležili u vašoj istoriji kao vrednu uspomenu kada ste uspeli da odbranite vaše mesto od stihije, ali je uslov bio da se svi angažuju, svi suprotstave,a uspeh nije izostao. To je bio momenat svesti o shvatanju da sve što ste kroz godine i godine stvorili možete samo i jedino složno i zajedničkim snagama odbraniti."
Amblem opštine predstavlja ašov, kao osnovni alat čovekovih ruku, u obliku štita. Ovim je na simboličan način rečeno da tim sredstvom čovek radi, a u isto vreme i štiti ono što je radom stvorio. Ovaj znak ašova-štita uokviren je klasjem žita, koje predstavlja karakteristiku ovog kraja - žitnicu. Na samom ašovu-štitu je nacrt nasipa i spomen obeležja na njemu, kojim je preprečena vodena stihija, naznačena u donjem desnom delu amblema ispod nasipa. Preko nasipa, u gornjem levom delu amblema, ocrtava se nebo sa zvezdom "koja simboliše novu zoru, nov život." Oko ašova-štita i klasja omotana je traka na kojoj je u vrhu amblema ispisana godina uspešne odbrane od poplave, 1965, a ispod amblema ispod vrha ašova, napisan je naziv opštine: Bačka Palanka.

 

 

Usvajajući ovakvo rešenje amblema-grba opštine, u obrazloženju, na svečanoj sednici od 23. juna 1968. godine, je rečeno "da usvajanjem ovog simbola naše pobede nad stihijom, ujedno, na najbolji mogući način, odajemo priznanje svima onima koji su te, sudbonosne 1965. godine, učinili sve kako bi se zaustavile mutne vode Dunava da ne potope naš grad i okolinu."5 Sadašnji grb Bačke Palanke spada u grupu grbolikih ili pseudoheraldičkih simbola i amblema koji nemaju dovoljno herldičkih svojstava da bi mogli da se nazovu grbovima jer predstavljaju ambleme-relikte socijalističkog doba.

 

U odnosu na autentični grb čiji je izgled usvojen 1968. godine, postoje dve izmene. Iz gornjeg levog ugla nestala je zvezda petokraka, kao simbol komunističkog doba. Na vrhu trake promenjena je godina i umesto 1965, stavljena je 1593. kao godina iz koje potiče prvi pisani pomen naselja. 6
Većina opština, dakle, ne poseduje istorijske grbove, ali bi kada je god to moguće trebala da usvoji i baštini sopstvena administrativna i teritorijalna znamenja, poštujući heraldičke principe, a posebno kvalitetno i trajno evropsko nasleđe u pogledu kompozicije elemenata gradskih i teritorijalnoh grbova - u nas afirmisano čitavim nizom novih gradskih i opštinskih grbova usvojenih u periodu od 1993. godine do danas.
U okviru tih napora, za više od 10 godina postojanja, Srpsko heraldičko društvo Beli Orao je unoseći srpske nacionalne simbole i tradiciju u opšta i stroga pravila nauke, uspelo da uspostavi izgrađen heraldički sistem, koji je i u međunarodnim stručnim krugovima prepoznat kako standard srpske gradske heraldike.
Jedna od osnova tog standarda je i postojanje višestepenog grba - čest slučaj u heraldici koja se oslanja na evropsku tradiciju. Opštine tako grb koriste u tri nivoa, u zavisnosti od potrebe i stepena službenosti, ali to nisu različiti grbovi, već jedan grb koji u zavisnosti od potrebe ima dodane spoljne elemente tzv. parafernalije.
Osnovni ili Mali grb tj. Grb, heraldička kompozicija na štitu, najuži je mogući pojam kompletne heraldičke kompozicije. Kao grbu opšte primene funkcija mu je da heraldičkim sredstvima pruži osnovne podatke o gradu (opštini), uspostavi njegov heraldički identitet, a istovremeno izbegne vizuelno usložnjavanje unošenjem dodatnih heraldičkih elemenata.
Na nivou Srednjeg grba, koji službeno koriste organi uprave, Osnovni grb je dopunjen parafernalijama tj. dodatnim sadržajima apliciranim izvan štita, pre svega bedemskom krunom koja svojim metalom i brojem vidljivih merlona označava veličinu i status naselja.
Na nivou Velikog grba, koji je svečan i ceremonijalni grb, reprezent grada i najviših gradskih predstavnika, a čija je upotreba krajnje restriktivna, opština se predstavlja u svom integrumu. Dakle, grb gradu služi u iste svrhe u koje služi jednoj državi ili jednoj porodici, koristi se da izrazi autoritet vlasnika, pripadnost vlasniku, ili idealno jedinstvo sa vlasnikom (što je u praksi pozicija građanina grada koji poseduje grb).
U široj, vanvremenskoj komunikaciji, grb je idealna slika svoga vlasnika - može da se poziva na prošlost i temelje na kojima je izgrađena samosvojnost, pravni status i etička, građanska ili ekonomska supstanca grada, može da se poziva i na kompleks idealnih vrednosti na kojima počiva opstajanje grada kao zajednice, a može da se okrene idealnoj slici budućnosti, kao sintagmi vrednosti ka kojima se grad i građani kreću u vremenu.

[1] Karlovačkim mirom je završen Veliki bečki rat 1683-1699. godine, a koji je vođen između Austrije i njenih saveznika i Turske.

[2] Aleksandar Forišković,Godišnjak društva istoričara Vojvodine, 1980, str.132.

[3] Livija Pap, Bačka Palanka - monografska građa za proučavanje istorije grada, 1988. str.14 - 15.

[4] Zapisnik sa sednice SO Bačke Palanke 23.06.1968. godine

[5] Isto

[1] S.Borovszky,Bach-Bodrog vármegye, Budapest 1909, str. 131.

 

INVESTIRAJTE U NAŠU OPŠTINU

Velike pogodnosti investitorima

Opština Bačka Palanka se potrudila da stvori povoljne uslove za investiranje u postojeće i otvaranje novih proizvodnih pogona.

Saznajte Više

NARUČITE DOKUMENTA

Iskoristite servis E-uprava

Naručite izvode iz matične knjige i uverenja o državljanstvu elektronskim pomoću servisa "E-uprava" na našem sajtu.

Saznajte Više

TURISTIČKA PONUDA

Posetite našu opštinu

Turistička organizacija opštine Bačka Palanka pripremila je bogatu ponudu kulturnih i prirodnih atrakcija naše opštine.

Saznajte Više

SERVISNE INFORMACIJE

Informacije o radu komunalnih službi

Informacije o radu javnih i komunalnih preduzeća. Isključenjima vode struje i ostalim bitnim podacima za građane privredne subjekte.

Saznajte Više